Za 58 godina postojanja najstarije jagodinske književne asocijacije profesor srpskog jezika i književnosti Snežana Bihler je prva žena koja je izabrana za predsednika Kluba
Kao što je i široj javnosti poznato, Jagodina sa okolinom je područje raskošne narodne baštine i kulturne tradicije, što se potvrđivalo i u skorijim periodima, pa i u dobu čiji smo svedoci i akteri.
Nije reč, naravno, samo o raskošnoj istoriji i intenzivnom političkom životu na ovim nemirnim prostorima koji su naseljavani od Kelta i Soraba pa do danas i uvek bili vododelnica između istoka i zapada, već i o izuzetnom bogatom nasleđu iz sfera kulture, umetnosti, nauke i, čini se, posebno književnosti. Svakako da je posebno zanimljivo da su pripadnice lepšeg pola od srednjeg veka pa do danas imale u tim sferama i te kako značajne uloge, s tim što se gotovo uopšte nisu eksponirale na rukovodećim mestima osim, naravno, Kneginje Milice kojoj je Usud to odredio, a često je provodila vreme u svom letnjikovcu na Đurđevom brdu.
Žena na čelu asocijacije pisaca: Snežana Bihler
Doduše, sve do sredine prošlog veka i ne može se govoriti o nekom organizovanom književnom životu (ali je zato pregled žena književnica svakako zanimljiv) kao što je interesantno da je prva žena postavljena na čelo jagodinske književne asocijacije tek posle 58 godina, što, ipak, govori da emancipacija nije u potpunosti sprovedena. Ipak, pođimo redom.
Naravno, posebno je interesantno što se prvim ozbiljnim književnim stvaraocem na ovim prostorima smatra Kneginja Milica zahvaljujući kojoj se prvi put u nekom pisanom spisu (Razrešnici računa dubrovačkom trgovcu Živulinu Stanišiću od 15. jula 1399. godine po starom, odnosno 28. jula 1399. godine po novom kalendaru) i pominje ime Jagodine kao naselja, a slavna srpska Kneginja pisala je i druga književna dela, mada i agenda pominjane Razrešnice ima i takve karakteristike („Molitva matere”, Udovstvu mojemu ženik”) i kasnije se zamonašila dobivši ime Evgenija i nastavila da piše i književna dela zajedno sa pesnikinjom Jefimijom u manastiru LJubostinja kod Trstenika, a posle Prvog svetskog rata Srpska pravoslavna crkva uvrstila je u svetiteljski red Kneginju Milicu i njenog sina Despota Stefana Lazarevića.
Onda je prošlo čak nekoliko vekova dok se na ovim prostorima, gotovo u isto vreme, nisu javile dve značajne srpske spisateljice s početka prošlog veka. Radi se, naravno, o Milici Jakovljević Mirjam koja je autor više popularnih hit romana romantične akcentuacije koje pripadaju takozvanom „ženskom pismu” (poput „Ranjenog orla”) koji su poslednjih godina doživeli veliku popularnost zahvaljujući ekranizaciji na filmu i TV pod rediteljskom palicom Zdravka Šotre, i Leposavi Mijušković koja je, takođe, bila popularna književnica i novinar (rodom iz Vukmanovca) i prema tumačenjima književnih znalaca poginula u dvoboju sa suparnicom.
Klub pisaca Svetozareva neformalno je konstituisan još 1955. godine, ali je egzistirao, prevashodno, pri „Tribini mladih” na Radničkom univerzitetu u Jagodini, ali koliko je poznato nije imao članice – istaknute književnice, mada je u to vreme u Jagodini živela i radila Olga Ratković, ugledna profesorka književnosti i žena koju mnogi i danas pamte, a bila je zapažena i kao pesnik i, tada mlada, jagodinska gimnazijalka Bosiljka Pušić koja se znatno kasnije afirmisala kao uspešna književnica sa više romana i zbirki pesama i već decenijama živi u Crnoj Gori.
Kada je 1968. godine i zvanično registrovan Književni klub „Đura Jakšić”, koji se smatra nastavljačem delatnosti Kluba pisaca Svetozareva, zahvaljujući opštoj emancipaciji, okupio je znatno više pripadnica lepšeg pola nego ranije.
Od brojnih dama koje su od tada do danas bile (ili jesu) članice Književnog kluba „Đura Jakšić” posebno valja pomenuti spisateljice koje su postale i članice Udruženja književnika Srbije a neke od njih i širom Srbije afirmisane književnice: Rada Setafnović, Dobrila Stanimirović, Koviljka Smiljković, Dragica (Matejić) Šreder, Zorica Gligorijević i Mirjana Antić, potom još uvek aktivne dr Zorica Janakov i Dragica Obradović, nekada veoma talentovana pesnikinja Slobodanka Milenković, potom Milena Đuković koja decenijama živi u Kanadi, počivše Dragica Trebješanin, profesor književnosti i književni kritičar, pripovedač Cveta Pavićević itd. Valja pomenuti i profesorke i predavače sa Pedagoškog fakulteta u Jagodini od kojih neke jesu (kraće) a neke nisu uopšte bile članice književnih asocijacija ali su veoma zapažene u aktuelnim književnim tokovima: prof. dr Jovanka Radić, dr Violeta Jovanović i dr Vesna Trifunović, a književnom kritikom uspešno se bavi i profesor Slađana Garić.
Zanimljivo je, međutim, da nijedna od njih (iako su neke afirmisane i u srpskim okvirima) nije bila predsednica Kluba (Dragica Trebješanin je tokom 1976. godine kao potpredsednik zastupala interese Kluba do izbora ,takođe počivšeg, Stojadina Nedeljkovića) sve dok krajem prošle godine na tu dužnost nije izabrana Snežana Bihler, profesor srpskog jezika i književnosti iz Jagodine, koja je tako postala prva žena – predsednik Književnog kluba „Đura Jakšić” iz Jagodine.
Snežana je završila Osnovnu školu „Rada Miljkvić” u Jagodini, a potom Srednju školu usmerenog obrazovanja sa zvanjem novinar – saradnik da bi onda diplomirala na grupi za srpsko – hrvatski jezik i književnost Filološkog fakulteta u Beogradu.
Radila je kao profesor srpskog jezika i književnosti u jagodinskoj i paraćinskoj gimnaziji, Elektrotehničko – građevinskoj školi u Jagodini, Osnovnoj školi u Majuru (područno Odeljenje u Kolaru), a od 2005. godine u Osnovnoj školi „LJubiša Urošević” u Ribaru.
Pored pedagoškog i stručnog rada bavi se i literaturom i još kao učenica osnovne škole objavljivala je stihove i prozu u našem „Novom putu”, a unazad nekoliko godina piše (i objavljuje) književnu kritiku u vidu predgovora i recenzija za nove knjige, prevashodno, jagodinskih pisaca. Član Kluba postala je 2006. godine, dve godine kasnije i član Uprave a od prošle godine i predsednik. Ima poseban smisao za organizaciju , drži se zakonitosti u radu, a veoma je korektna u komunikaciji, što su bili i glavni razlozi da je kolege predlože na ovu dužnost.
– Tokom prošle godine obnovili smo nekada tradiconalnu manifestaciju „književni četvrtak” gde se predstavljaju naši pisci, a uručili smo i sve nagrade koje tradicionalno dodeljujemo i održali manifestacije koje već godinama održavamo. Tokom jeseni ostalo nam je da uručimo književnu nagradu „Živojin Pavlović” za prošlu godinu, održimo nekoliko promocija novih knjiga i održimo još par književnih večeri, kao i novih likovnih izložbi a spremamo i par iznenađenja – poručuje Snežana Bihler, profesor srpskog jezika i književnosti i prva žena – predsednik Književnog kluba „Đura Jakšić” u Jagodini.
B. Džaković
