U Srbiji je veliki broj pčelarskih udruženja i društava napisao i objavio svoje monografije. Sve one imale su za cilj da hronološki predstave istorijski razvoj pčelarstva u kraju koji obrađuju, da podsete na značajne događaje (osnivanje, upravljanje, razvoj, unapređenje, finansiranje i sl.) pčelarskih organizacija, da otrgnu od zaborava zaslužne ličnosti za razvoj racionalnog i savremenog pčelarenja, kao i da podstaknu interes novih, pre svega mladih, ljudi za bavljenjem pčelarstvom kao zdravim, plemenitim i unosnim zanimanjem. Napisane su razumljivim, narodnim jezikom, pa su zbog toga veoma razumljive za sve korisnike.
Pčelarske organizacije su masovnije organizovane od dvadesesetih godina prošlog veka naovamo. Sve one su se razvijale i sa manje ili više uspeha potpomagale razvoj i unapređenje savremenog i racionalnog pčelarenja. U drugoj polovini pedestih godina naročito 1957. i 1958. godine veliki broj pčelarskih organizacija je prestao da radi. Nijedna monografija ne daje izričit odgovor zašto su te organizacije, kao udruženja građana, tada prestale da postoje i nije ih bilo sve do početka sedamdestih godina prošlog veka, kada su obnavljane.
U monografiji Društva pčelara Čačak, autora Milana Mandića, diplomiranig inženjera agronomije (strana 171) piše:
„Poslednja redovna skupština Pčelarske podružine (druga po redu) održana je 22. marta 1955. godine. Činjenica da su na ovoj Skupštini, pored velikog broja pčelara-članova podružine, prisustvovali i Radoje Radojević-Cigo, tadašnji predsednik Narodnog odbora sreza i narodni poslanik Vuk Petronijević ukazivala je da će se na tom skupu donositi značajne odluke …”. Zatim je drug Radojević – zapisano je na dokumentaciji – govorio o značaju pčelarstva za narodnu privredu i prednostima udruživanja pčelara u svoju – pčelarsku zadrugu. Tada su pčelari doneli odluku o „gašenju” pčelarske podruge i osnivanju zadruge.
Društvo pčelara u Smederevskoj Palanci osnovano je 27. jula 1953. godine a prestalo je sa radom 1957. godine. Autor Milija Đorđević u monografiji navodi (strana 21) „Sve to činjeno je, trenutku, istorijski uzev, koji nije naklonjen privatnom sektoru i privatnoj inicijativi; u vreme kada se privredni sistem oslanjao na ideološke postavke, u vreme planske privrede u državnoj regulativi. U takvim uslovima i okolnostima gasila su se i druga udruženja građana”.
Na skupu pčelarskih poslenika, uz prisustvo Tihomira Jeftića, predsednika Saveza pčelara NR Srbije, Dobrivoja Boškovića, predsednika Narodnog odbora sreza Svetozarevo (sada Jagodina) i Smiljka Miladinovića, potpredsednika Sreskog saveza zemljoradničkih zadruga, u Jagodini 28. januara 1956. godine dogovereno je da se pčelarstvo uključi u zemljoradničke zadruge, kao poseban odeljak (Pčelarstvo na tlu Jagodine sa okolinom, strana171). Do 1958. godine sva pčelarska udruženja u Pomoravlju, Resavi i Levču su prestala da rade. Zadnje je prestalo da radi Društvo pčelara u Jagodini.
Po svedočenju Ratka Miloševića, u to vreme predsednika Sreskog saveza zemljoradničkih zadruga u Jagodini, u izjavi koju je dao u pisanoj formi 2007. godine za potrebe pisanja monografije jagodinskih pčelara, autoru te monografije Dušku Grboviću, diplomiranom istoričaru i višem kustosu Zavičajnog muzeja u Jagodini, ističe se da je prestanak pčelarskih organizacija izvršen „po nekoj direktivi odozgo”. U jednom ličnom razgovoru sa pok. Ratkom Miloševićem te 2007. godine, rekao mi je da za prestanak pčelarskih organizacija nije postojao zakonski osnov, već da je to učinjeno po direktivi organa partije – Saveza komunista.
Da podsetimo da je u to vreme donet Program Saveza komunista Jugoslavije u kome se apostrofira društvena svojina kao osnov razvoja privrede. U skladu sa tim donošene su i partijske odluke, koje su postepeno sprovođene. Tako su ukinute odnosno prestale da rade pčelarske organizacije kao građansko pravna lica sa imovinom u privatnoj svojini. Obnavljane su, takođe, postepeno od početka sedamdesetih godina prošlog veka. Čitav jedan period između pedesetih i sedamdesetih godina prošlog veka najveći broj pčelarskih organizacija nije postojao. Transformisane su u pčelarske zadruge ili organizovane kao „odsek za pčelarstvo” pri zemljoradničkim zadrugama.
Tomislav Toma Jevremović
